Het coronavirus en een uitvaart

Uitvaart en het coronavirus

Een overlijden, het coronavirus en besmette nabestaanden

Met het risico dat alles wat ik nu schrijf (donderdag 13 maart in de middag) over het coronavirus en de gevolgen voor een uitvaart al achterhaald is op het moment dat ik dit blog plaats, schrijf ik toch een bericht hierover. Er verschijnen veel berichten over de besmettelijkheid van het coronavirus. Als iemand door het coronavirus is overleden, worden vooralsnog dezelfde (beschermende) hygiënemaatregelen aangehouden als bij leven. Als uitvaartondernemer kan je echter ook in aanraking komen met mogelijk besmette nabestaanden.

Het laatste nieuws

U volgt het nieuws, maar ik doe dit vooral ook met betrekking tot berichtgeving over de uitvaartbranche.
Als er aanvullende informatie bekend is, zal ik dit hier plaatsen. Het laatste nieuws staat bovenaan.

Noot:

Overleg is er met alle medewerkers van ziekenhuizen en vervoersbedrijven en overledenenverzorgers. Ook met medewerkers van begraafplaatsen, crematoria of eventuele andere locaties zal natuurlijk vooraf overleg zijn over mogelijkheden en helaas onmogelijkheden.
Kleine afscheidsdiensten en geen mogelijkheid voor een condoleance blijft naar verwachting tot nader bericht algemeen beleid.

Site RIVM, vragen en antwoorden over zorgverlening na overlijden
Lees meer over COVID-19 en overlijden

Openbaring en verzorging.

Openbaring thuis is nog steeds mogelijk, ook als het coronavirus de oorzaak van overlijden is.
De verzorging zal nu wel altijd zonder nabestaanden gebeuren. Het risico om besmet te worden via een overledene die met het virus besmet was, wordt steeds kleiner. Zoals nu bekend is, is het risico voor besmetting door de overledene na koeling al na een dag afgenomen.

Het risico voor besmetting door naasten, met name die in aanraking zijn geweest met iemand met het coronavirus, is er dan nog wel steeds.
Mede hierdoor is het algemene beleid nu dat het niet meer mogelijk is om mee te rijden in de staatsie-auto en rijden er geen volgauto’s meer.

Week 12 (16-22 maart:

Up-date 16 maart 2020 (10.00 uur): PC Uitvaart bericht het volgende: Bijeenkomsten – ook die met minder dan 100 personen – zijn niet meer toegestaan. Kleine plechtigheden tot 30 personen kunnen gewoon plaatsvinden. 
PC organiseert het afscheid in een grotere ruimte waar we de stoelen verder uit elkaar kunnen zetten. Het afscheid zal plaatsvinden in een grote aula (waar ruimte is om voldoende afstand te houden). Condoleances zijn niet meer mogelijk, rouwbezoeken wel. Er wordt geen eten en drinken geserveerd. De Familiesuites blijven gewoon open.

Up-date 16 maart 2020 (13.00 uur):

Algemene richtlijn is dat afscheidsdiensten in uitvaartcentra uit niet meer dan 30 personen mogen bestaan. Aanwezigheid is niet voorbehouden aan directe familiebanden.
Voor rouwbezoek en condoleancebezoek gelden dezelfde restricties. Hierbij wordt gevraagd om een onderlinge afstand van 1,5 meter te houden. Om het risico voor besmetting te beperken, zullen er na de dienst geen condoleances meer mogelijk zijn. (ook niet zonder drankjes). Daarnaast zullen uitvaarten veelal telefonisch en per mail besproken worden. De site van het RIVM is hierop momenteel nog niet aangepast.

Week 11 (9-15 maart:

Up-date 13 maart 2020: site RIVM, vragen en antwoorden over zorgverlening na overlijden
NB. de pagina is niet geheel bijgewerkt naar de laatste maatregelen. Zo staat er bijvoorbeeld nog dat er niet meer dan 100 mensen aanwezig mogen zijn. Dit is per  verlaagd op 16 maart naar 30 personen. De link naar de pagina met meer informatie over het virus en overlijden werkt niet. In de volgende regel werkt deze wel:Lees meer over COVID-19 en overlijden
Up-date 15 maart 2020 (20.30 uur): Zorgvlied en begraafplaats Aalsmeer bericht het volgende: Gezien de sluiting van de horeca, is het niet meer mogelijk om een condoleances te laten plaatsvinden. Afscheidsdiensten blijven vooralsnog wel mogelijk voor kleinere gezelschappen. In ieder geval een gezelschap van minder dan 100 personen, maar het is ook mogelijk dat kleinere gezelschappen zijn toegestaan.
Up-date 15 maart 2020: Gezien de sluiting van horecagelegenheden is het niet meer mogelijk om op een dergelijke locatie afscheidsdiensten te organiseren.


Vervolg blog
Onduidelijkheid in het begin

Naast berichten uit Italië, was het isoleren van een dorp in Spanje na een begrafenis begin maart wellicht een van de eerste berichten dat veroorzaakte dat meer mensen zich zorgen begonnen te maken over gevolgen voor een uitvaart. De onduidelijkheden werden ook groter, maar in de loop der tijd ook kleiner. Door de striktere maatregelen worden de mogelijkheden en onmogelijkheden ook duidelijker.

Berichten van begraafplaatsen

Deze week ontving ik van verschillende begraafplaatsen berichten van de maatregelen die zij nemen. De maatregelen richtten zich met name op de condoleances.
Mededelingen over te nemen hygiënische maatregelen in de omgang met elkaar, vooral tijdens een condoleance. Werknemers van begraafplaatsen/crematoria die geen hand meer geven. In het algemeen regelmatig handen wassen en/of het gebruik van handgel.
Ook informatie ten aanzien van de catering, dat zo lang mogelijk afgedekt blijft of het gebruik van een prikkertje in de snacks.
Sinds gisteren was daar het bericht dat grote bijeenkomsten van meer dan 100 personen niet meer zijn toegestaan. Een belangrijk gegeven is dat mensen die de symptomen hebben, niet bij een condoleance aanwezig kunnen zijn.
Juist bij een emotionele gebeurtenis als een uitvaart is dit allemaal natuurlijk ingrijpend.

Wat te doen bij overlijden door het coronavirus?

Als u belt in verband met een overlijden, dan zal ik (en elke uitvaartondernemer) nu specifieker vragen waaraan de overledene is gestorven. Maar ook of er nabestaanden zijn die symptomen van het coronavirus hebben. Bij een overlijden door het coronavirus zullen er beschermende maatregelen zal een overledenenverzorger / uitvaartondernemer beschermende maatregelen moeten nemen. Hierdoor zal het contact ook hier minder persoonlijk zijn. Per situatie zullen we bespreken of en wanneer een eventueel gewenste thuisopbaring of rouwbezoek mogelijk is. Er zal misschien ook extra contact zijn met de GGD of de (huis)arts nodig zijn voor overleg. Hoe en of een laatste verzorging kan worden gedaan, alles zal wat uitgebreider besproken moeten worden.

Een ander afscheid

Een afscheid zal er nu en de komende tijd sowieso anders uitzien dan u zich had voorgesteld. Een kleiner gezelschap misschien, een afscheid met meer afstandelijkheid. Misschien komen er mensen uit voorzorg niet naar het afscheid, of kunnen er mensen door ziekte niet aanwezig. Per keer zal bekeken en besproken worden wat de wensen en de mogelijkheden (nog) zijn.

Online streamen van een dienst

Opnames en/of foto’s van de uitvaart zijn bijna altijd mogelijk, zodat hier later gezamenlijk naar gekeken kan worden.
Online streamen van een dienst biedt de mogelijkheid dat mensen via internet gelijktijdig thuis kunnen meekijken. Dit kan door een extern bedrijf worden gedaan. Indien een afscheid in een aula plaatsvindt, dan moet dit bij de meeste ook door een extern bedrijf gebeuren.
Bij De Nieuwe Ooster, De Nieuwe NoorderCrematorium Laren  en Begraafplaats en Crematorium Westerveld  is dit sowieso al mogelijk.

Amsterdam, 13 maart 2020

Klik hier om een e-mailbericht te ontvangen als een nieuw blog verschijnt.

De dood bespreken

De dood – gewoon bespreken

De dood en sterven bespreekbaar maken.

De laatste weken waren er verschillende berichten in de media die gaan over afscheid nemen en open met elkaar spreken over de dood en sterven.
Nu wordt er door de eeuwen heen anders tegen doodgaan aangekeken. Breekt er een nieuw tijdperk aan waarin het taboe over sterven langzaamaan wordt doorbroken en de dood tijdens leven bespreekbaar is?

Theater, boek en tentoonstelling

Als eerste hoorde ik in januari een interview op de radio met regisseur Eva Line de Boer over haar theatervoorstelling Rust zacht Billy. De voorstelling is een pleidooi voor een open relatie met de dood.
Afgelopen week sprak Barbara van Beukering over haar boek Je kunt het maar één keer doen. Een persoonlijke zoektocht naar sterven, het grootste taboe in ons leven. Ook haar pleidooi is om over de dood en het sterven te praten. Haar ervaring is namelijk dat dit nabestaanden helpt.
Daarna volgde een aankondiging van de tentoonstelling (Re)design death in het Cube design museum in Kerkrade. De expositie laat hedendaags design zien. Design rondom afscheid nemen, sterven, rouwen en herinneren. Het bespreekbaar maken van de dood kan veel verschil maken in het verminderen van angst voor de dood. Daarbij is het doel van de samenstellers om het sterven te accepteren als onderdeel van het leven.

Meeleven en eigen dood

Er is tweedeling te maken in praten over de dood: meeleven met nabestaanden na een vreselijke gebeurtenis en praten over je eigen dood.
Het leggen van bloemen op een plek van een ongeval of het meelopen in een stille tocht is dan een voorbeeld van meeleven. Dit is een weerslag van een sociale en maatschappelijke gebeurtenis. Naast steun aan de nabestaanden, kan dit ook gezien worden als kritiek op ontwikkelingen in de maatschappij. Hoe ga je bijvoorbeeld met elkaar om of is er iets mis met de infrastructuur (gevaarlijke wegsituaties).
Hierbij wordt je ook geconfronteerd met de eindigheid van het leven, maar praten over je eigen sterven is iets anders.

Kleine ondernemers hebben de eerste stap gezet  

Kleine ondernemers hebben sinds de jaren negentig de eerste stappen gezet om anders met afscheid nemen, om te gaan. Dat was de eerste jaren onwennig. Sommigen omarmden het persoonlijk afscheid nemen, anderen spraken er schande van. Dood was toentertijd toch nog steeds iets waar niet of nauwelijks over werd gesproken.
Toch was het een eerste aanzet om anders om te gaan met de dood. Vanuit de maatschappij kwamen er vragen naar een andere manier van afscheid nemen.

Nadenken over je eigen uitvaart en dit bespreken, is voor veel echter mensen nog een stap te ver. Maar het gebeurt wel steeds vaker.
Dat ik dit een goede ontwikkeling vind, zal geen verrassing zijn.
Een voorstelling, een boek of tentoonstelling zorgt er hopelijk voor dat anderen ook deze stap zetten.
En als u zover bent: kijk gerust verder op deze site

Amsterdam, 28 februari 2020

Klik hier om een e-mailbericht te ontvangen als een nieuw blog verschijnt.

Informatie op internet:

Theater voorstelling Rust zacht Billy
Interview Eva Line de Boer – Nooit meer slapen, 16 januari 2020
Site Eva Line de Boer

Boek Barbara van Beukering Je kunt het maar één keer doen. Een persoonlijke zoektocht naar sterven, het grootste taboe in ons leven.
Interview schrijfster – de Volkskrant, 21 februari 2020
Interview schrijfster – Het Parool, 25 februari 2020

Tentoonstelling(Re)design dead, Cube design museum in Kerkrade
Trouw – artikel over de tentoonstelling – 26 februari 2020
Site museum in Kerkrade

Algemeen:
2001 – Historisch Nieuwsblad over historicus Philippe Ariès 
2010 – Rijksuniversiteit Groningen – Prof.dr. Mirjam de Baar: ‘De dood is steeds minder een taboe
2016 – Column Publiek sterven is eenvoudig, achterblijven is de kunst Jean-Pierre Geelen de Volkskrant – 1 juni 2016
2018 – Terugblik symposium uitvaart en muziek 
Museum Tot Zover – digitaal lesmateriaal voor kinderen over doodgaan en rouwen

groene, milieuvriendelijke uitvaart

Het milieu en een uitvaart

Duurzame uitvaart – wat voor invloed heeft een uitvaart op het milieu?

Het klimaat en milieu zijn altijd al veel besproken onderwerpen in het nieuws, maar is er de recente discussie over stikstof- en PFAS-gehalte ook belangrijk voor en in de uitvaart.
Wat voor invloed heeft een uitvaart op het milieu? Dat wordt al jaren onderzocht.
Vervuilende stoffen die in een lichaam aanwezig zijn, komen in de grond terecht bij begraven. Bij een crematie wordt CO2 uitgestoten en vervoer is het meest milieuvervuilende aspect van een uitvaart is.
Of stikstof en PFAS ook specifieke onderwerpen voor de uitvaartbranche zijn, daar kom ik niet achter.
In de meeste onderzoeken staat dat stikstofverbindingen niet zijn meegenomen omdat ze vaak van zeer lokale aard zijn. PFAS schijnt overal in de bodem te zitten, daar kunnen we dan als burger niets aan doen, maar het kan ook in kleding zitten. Daar kunnen we dan wel weer iets aan doen.

Filters en elektrische ovens van crematoria en hybride of elektrische rouwauto’s

Er zijn veel aspecten van een uitvaart die juist in de afgelopen jaren zijn veranderd.
Crematoria zijn sinds 2012 verplicht om milieufilters te installeren. Vooral de uitstoot van kwik in de lucht is daardoor vrijwel nihil. Van CO2 -uitstoot is bij de meeste crematoria nog wel sprake, bij crematoria met een elektrische oven weer bijna niet meer.
Rouwvervoer wordt over het algemeen als grootste vervuiler genoemd. Niet alleen de rouwauto zelf, maar ook de auto’s van de bezoekers worden daarbij meegerekend. Maar juist rouwvervoerders hebben vaak ook hybride of elektrische auto’s.

Resomeren, cryomeren en composteren

Alternatieven voor cremeren en begraven zijn resomeren, cryomeren en composteren. Men doet nog volop onderzoek voor deze alternatieven, vooral in het buitenland. In Nederland wordt in de Tweede Kamer momenteel gesproken over vernieuwing van de uitvaartwet (Wet op de lijkbezorging) en kijkt men ook naar deze andere vormen en verruiming van de wettelijke mogelijkheden hiervoor.
Bij resomeren lost het lichaam op in warm water met kaliumhydroxide. Cryomeren is vriesdrogen, waarna ook een soort as overblijft. Bij composteren ontstaat na enige tijd compost, waarover nabestaanden ook kunnen beschikken. Lees hier meer over in mijn blog over mogelijke alternatieven van cremeren en begraven

Een duurzame uitvaart – wat is er nu mogelijk?

Een milieuvriendelijk, duurzame uitvaart. Wat kan er eigenlijk op dit moment?
Bij een opbaring kan je kiezen voor een natuurlijke opbaring in plaats van het gebruik van een koeling. Meestal is dit heel goed mogelijk. Als er bijvoorbeeld veel vocht in het lichaam van de overledene aanwezig is, kan een koeling wel een langere opbaring bieden. Een natuurlijke opbaring kan bijvoorbeeld met de BIO SAC 200 of door graszoden onder de overledene te plaatsen.
Er zijn verder verschillende eco-uitvaartkisten te koop van hout, karton of ander materiaal. Ook zijn er opbaarmanden van bijvoorbeeld wilgentenen te verkrijgen.

Biologisch afbreekbare kleding

Kleed de overleden in biologisch afbreekbare kleding (hennep, bamboe, wol of linnen). Leg geen metalen voorwerpen bij de overledene. Dit is over het algemeen ook niet toegestaan.
Verstuur een rouwkaart per mail of bel mensen op.
Als je gebruik maakt van een rouwauto vraag dan naar een hybride of elektrische auto. Rij zo veel mogelijk gezamenlijk naar een uitvaart, ga met het openbaar vervoer of op de fiets.
Wil je een gedenkteken plaatsen bij een graf, vraag dan waar het materiaal vandaan komt. Veel steen komt namelijk uit China.
Pluk of gebruik bloemen van het seizoen en/of uit de tuin.
Maak zo veel mogelijk gebruik van lokale producten.
Met eigenlijk niet eens zo veel moeite is er al heel veel mogelijk.

Wilt u / Wil je meer informatie over de mogelijkheden?
Kijk verder op mijn site voor meer informatie of bel of mail gerust.

Amsterdam, 12 december 2019

Klik hier om een e-mailbericht te ontvangen als een nieuw blog verschijnt.

Meer informatie:

2004 – Artikel ‘Natuurlijke uitvaart is een illusie’ – Cadmium en lood in lichaam

2005: Artikel ‘Milieuaspecten uitvaart’

2014 – Milieueffecten van verschillende uitvaarttechnieken – update van eerder TNO onderzoek

23 juni 2010 – De Volkskrant ‘Duurzame uitvaart: goed voor het milieu tot op het allerlaatst’

16 augustus 2011 – Trouw ‘Begraven is niet slecht voor het milieu’ 

24 mei 2019 – Trouw: ‘Na de dood verder als mest voor de tuin? In de staat Washington kan het binnenkort.’

2 juni 2019 – Site: Het kan wel: vanaf 1 mei 2020 is composteren in de staat Washington toegestaan.

11 december 2019 – NRC: ‘Crematie op zonnestroom in Beesd’ 

Basistarief uitvaart

Wat zit er in het basistarief van een uitvaartondernemer?

Basistarief voor uitvaartbegeleiding

Door welke uitvaartondernemer een uitvaart ook wordt geregeld, in een offerte of op de eindfactuur van een uitvaart staat altijd een bedrag genoemd voor het begeleiden van de nabestaanden. Dit wordt vaak een basistarief of aannametarief voor uitvaartbegeleiding of het regelen van een uitvaart genoemd.
Wat er in het basistarief is opgenomen verschilt echter per uitvaartonderneming.
Soms is de laatste verzorging (zonder aanwezigheid van nabestaanden) in het tarief opgenomen, soms de aangifte van overlijden bij de gemeente of de overbrenging de plaats van overlijden naar een (eigen) uitvaartcentrum. Heel vaak ook niet. Het is dus altijd aan te raden om te vragen wat in een aannametarief is opgenomen en wat niet.

Hoogte van een basistarief

Een basistarief varieert over het algemeen zo tussen € 1.500,- en € 2.400,- euro. Daarnaast is het goed om te vragen of een uitvaartondernemer extra inkomen genereert door een opslag te berekenen op onderdelen. Soms kan een aannametarief hoog zijn, maar wordt er bijvoorbeeld geen provisie berekend. Dat is dan eigenlijk alleen maar transparant. Als een ondernemer daarentegen bijvoorbeeld een laag basistarief hanteert, maar provisie berekent, kan een eindfactuur tegenvallen. Dan blijkt bijvoorbeeld dat je meer betaalt voor een uitvaartkist of het vervoer, dan bij een ondernemer die geen provisie berekent. Hierdoor zijn de kosten onder de streep bij elke uitvaartondernemer anders.

Wat doet een uitvaartbegeleider zoal?

Tijdens de opleiding werd ons verteld dat je als uitvaartbegeleider gemiddeld zo’n 25 uur bezig bent met het regelen van een uitvaart. Daar kom je inderdaad al snel op uit als je het bespreken van de uitvaart met de nabestaanden, administratieve handelingen, mogelijk een bezoek (met de nabestaanden) aan de locatie, begraafplaats of crematorium en de dag van de uitvaart. Soms ben je ook langer bezig en soms ook korter.
De administratieve handelingen bestaan bijvoorbeeld uit het opstellen van een begroting, contact en sturen van de benodigde formulieren naar de begraafplaats of crematorium. Daarnaast is er contact met verzekeringsmaatschappijen, met de vervoerder, kisten-, baar- of wademaker, een drukker of andere afscheidslocatie en een cateraar. Alles wat is geregeld, wordt uiteindelijk opgenomen in een draaiboek. Een draaiboek is een algemeen overzicht van wat en wanneer iets gebeurt.

Het vaststellen van mijn aannametarief

Ik kan alleen voor mijzelf spreken als ik vertel hoe ik mijn basistarief heb opgesteld.
Na een wensengesprek of eerste bezoek is vaak al duidelijk wat voor soort uitvaart het wordt. Het meest gangbaar bij mij voor het begeleiden van een uitvaart is mijn lage aannametarief vanaf € 1.415,-.
Ik hanteer dit tarief vanaf ongeveer 20 uur aan werkzaamheden, in totaal opgebouwd uit contact met de nabestaanden, administratieve werkzaamheden en op de dag zelf, assistentie en werkzaamheden. Een uurtarief gaat in als ik bij iemand of op een locatie over de drempel stap. Wel reken ik een standaard reistijd van 3 uur per uitvaart. In de berekeningen is het uurtarief voor reistijd € 30,-, voor een afspraak met nabestaanden € 65,- en voor administratieve werkzaamheden € 55,-.

Flexibele tariefstelling

Bij mijn hogere aannametarieven (tot max. € 2.025,-) houd ik er rekening mee dat ik meer uren bezig ben. Dat kan doordat er een groter gezelschap wordt verwacht waardoor er meer werkzaamheden zijn, maar ook bijvoorbeeld als er een extra afscheidsdienst is gewenst.
Bij minder verwachte werkzaamheden maak ik een offerte op die is gebaseerd op mijn uurtarieven. Met deze flexibele tariefstelling kan ik rekening houden met allerlei soorten uitvaarten.

Wat zit er wel en wat niet in mijn basistarief?

Kosten voor de verklaring van overlijden (€ 13,80) zitten niet in mijn basistarief; het regelen wel. Als nabestaanden zelf aangifte willen doen, geef ik een korting van € 55,- euro. Voor het zelf maken van kaarten bereken ik € 137,50 minder. Als een uitvaartkist of baar aanwezig is de korting € 27,50. Een korting betekent niet dat ik mijn handen er helemaal van aftrek. Ik vertel wat er bij een aangifte komt kijken en maak zo nodig een formulier met alle informatie. Ook kijk ik over je/uw schouder mee bij het maken van een kaart. Maar uiteindelijk doet u het wel zelf.
De overbrenging van de plaats van overlijden naar een opbaarlocatie of uitvaartcentrum en eventuele mortuariumkosten breng ik ook apart in rekening. Dit omdat elke situatie anders is, en de eindfactuur daardoor transparanter wordt. Als er geen kosten zijn, heeft u ook geen kosten. Zijn er wel kosten, dan wel.

Kosten verzorging

De laatste verzorging breng ik apart in rekening omdat ook de verzorging na elke overlijden anders kan zijn. Als ik zelf (met of zonder nabestaanden) de laatste verzorging doe, bereken ik € 75,-. Maar soms is bijvoorbeeld extra assistentie gewenst of bepaalde (invasieve) handelingen.
Daarnaast controleer ik ook de staat van het lichaam van de overledene. Hoe vaak en wanneer is afhankelijk van de soort opbaring. Ook als er geen afscheid met open kist of wade is en de overledene verblijft in de gekoelde ruimte van een uitvaartcentrum, bezoek ik de overledene toch meestal.
Ik vind het zelf fijn en goed om te weten hoe de overledene er uitziet voorafgaand aan een uitvaart. Mijn ervaring is dat de nabestaanden dit ook waarderen. Al is de kist gesloten en is er geen behoefte (meer) om de overledene te zien, toch is de gedachte natuurlijk bij de overledene.
Bij een thuisopbaring of bij een opbaring in een 24-uurskamer controleer ik vaker en natuurlijk in samenspraak met de nabestaanden.

Transparante uitvaartbegeleiding

Uitvaartbegeleiding is mensenwerk. Een uitvaartbegeleider werkt met mensen. Nadat een dierbare is overleden, is menselijk contact het allerbelangrijkst.
Tegenwoordig wordt er veel gesproken en geschreven over terechte, dan wel onterechte kosten  – daarom kun je maar beter open zijn over hoe je werkt. Op mijn site staat een overzicht van mijn tarieven.
Met deze blog wil ik meer informatie geven over een aanname- of basistarief in het algemeen, maar ook inzicht geven in de opbouw van mijn tarief in het bijzonder. Dat komt de transparantie van uitvaartkosten alleen maar ten goede. Dan blijft hopelijk het belangrijkste over: er gewoon zijn voor nabestaanden.

Genoemde bedragen zijn gebaseerd op het prijspeil van 2019/2020

Amsterdam, 8 november 2019

Klik hier om een e-mailbericht te ontvangen als een nieuw blog verschijnt.

Uitvaartfotografie

Uitvaartfotografie – foto’s van of bij een uitvaart

Foto’s (laten) maken van of bij een uitvaart. Sommigen zullen zich aanvragen of dat nu wel zo gepast of nodig is? Of iets nodig is, daar ga ik in principe niet over. Dat het mogelijk is, is misschien wel iets waar je nog niet bij stil hebt gestaan.

Waarom een speciale ‘uitvaartfotograaf’ vragen om foto’s te maken

Je kunt natuurlijk zelf foto’s maken van de overledene, maar tijdens de uitvaart en ook de periode daarvoor, ben je ook met hele andere dingen bezig. Als je een herinnering hieraan wilt, is een uitvaartfotograaf wellicht een optie.
Een uitvaartfotograaf is aanwezig, maar écht je merkt er nauwelijks iets van. Ook omdat je juist met andere dingen bezig bent.
Het is bij veel uitvaartfotografen ook mogelijk dat zij een fotoboek maken.
Foto’s die genomen zijn bij of van een afscheid zijn een hele mooie en waardevolle herinnering.
Of kunnen dat in ieder geval zijn.

Uitvaartfotografie – eigenlijk is het niet nieuw

Er zijn tegenwoordig vrij veel fotografen die zich hebben toegelegd of toeleggen op de uitvaartfotografie. Dat uitvaartfotografie niet iets is van de laatste jaren was in 2015-2016 te zien in het uitvaartmuseum Tot Zover. Overal ter wereld zijn – ook vroeger al –  foto’s van overleden dierbaren gemaakt. Er zijn veel post-mortemfoto’s van kinderen bewaard gebleven in archieven. Dit schrijft men toe aan de hoge kindersterfte in de 19e eeuw. Nabestaanden poseerden voor de foto en de overledene was mooi gekleed. Soms is ook te zien dat de mond en/of de ogen van de overledene nog open zijn. Zo’n beeld komt wel extra binnen als je daarnaar kijkt.
De insteek is nu wel iets anders geworden. Het is tegenwoordig natuurlijk ook om makkelijker om (meer) foto’s te maken. Was het voorheen voornamelijk een enkele foto die als herinnering werd gemaakt, is het tegenwoordig gebruikelijk om een herinnering van het gehele afscheid te maken.

De kosten van een uitvaartfotograaf liggen tussen de € 300,- en € 600,- en zijn mede afhankelijk van het aantal foto’s dat gewenst is.

Amsterdam, 29 augustus 2019

Klik hier om een e-mailbericht te ontvangen als een nieuw blog verschijnt.

Algemene informatie:

Post mortemfoto’s van de Britse verzamelaar Paul Frecker
Expositie Uitvaartmuseum Tot Zover – Post mortem. Foto’s vol liefde en verdriet

Enkele uitvaartfotografen:

Anouk Paulissen – Zonnestraal uitvaartfotografie 
Boukje Canaan – Afscheidsfotograaf
Eveline Renaud – afscheids fotografie
Milvia Luijendijk – De gevoelige plaat
Rob Haak rouwfotografie
Informatie over fotografen:
NCVA (Nederlands Collectief van Afscheidsfotografen)

Blog over natuurbegraafplaatsen

Natuurbegraafplaatsen in Nederland

Begraven in de natuur - natuurbegraafplaatsen in Nederland

Er komen steeds meer natuurbegraafplaatsen in Nederland.
Inmiddels heb ik een aantal keren een natuurbegraafplaats bezocht, en met name de rust en de natuur spreken mij erg aan.
Daarnaast vind ik ook een mooi gedachte dat een overledene (of de urn met de as) wordt begraven en verder tot in de eeuwigheid met rust wordt gelaten.
Maar wat is dat nu eigenlijk, een natuurbegraafplaats?

Natuurbehoud en -onderhoud

Een natuurbegraafplaats is een plek waar het behoud of de ontwikkeling van de natuur een rol speelt.
Sommige natuurbegraafplaatsen in Nederland zijn een samenwerking met Stichting Nieuwe Natuur en Natuurmonumenten. Andere zijn initiatieven van particulieren, organisaties of stichtingen.

Het is een andere manier van afscheid nemen op een natuurbegraafplaats

Begraven in de natuur is een andere manier van afscheid nemen van een overledene.
Over het algemeen is er voor de dienst, de begrafenis en het samenzijn een dagdeel (3 tot 4 uur) beschikbaar op een natuurbegraafplaats .
De meeste natuurbegraafplaats liggen, vanuit de Randstad gezien over het algemeen wat verder weg. Daardoor kan voor een andere wijze van vervoer worden gekozen - bijvoorbeeld de uitvaartbus.
In Noord-Holland zal in 2020 bij Alkmaar natuurbegraafplaats Geestmerloo openen.

Natuurbescherming

Op een natuurbegraafplaats gelden ook andere afspraken, mede om de natuur te beschermen.
Zo staan er geen traditionele gedenkstenen, maar ligt er vaak een boomschijf op een graf. De boomschijf vergaat na een aantal jaren en ook de graven gaan op termijn op in de natuur. Verder is het gebruik van natuurlijke materialen (voor kleding, urn, baar of uitvaartkist) een voorwaarde.
Men kan op natuurbegraafplaatsen een overledene begraven in een uitvaartkist of op een (draag)baar en omhuld in een lijkwade. Daarnaast is het mogelijk een urn met de as van de overledene een mooie plek te geven in de natuur.

Eenmalige kosten voor een graf

Begraven is in de regel duurder dan cremeren. De prijzen voor begraven op een natuurbegraafplaats verschillen.
Gemiddeld zijn de eenmalige kosten tussen € 3.500,- en zo'n € 5.000,-. Dit bedrag hoeft dus maar één keer te worden betaald.
Verlenging is daarna niet meer nodig.
Het begraaftarief (het delfen van het graf) is meestal rond de € 500,-.
Vrijwel op elke natuurbegraafplaats is een mooi ruimte om een dienst of condoleance te houden. Een ruimte waar men ook meestal ruim te tijd heeft en krijgt voor het afscheid nemen. Er is ook vaak een boskapel - een ruimte buiten - waar een afscheid of condoleance kan plaatsvinden.

Geschiedenis

In 1955 - het jaar dat ook cremeren werd gelegaliseerd - werd de eerste natuurbegraafplaats in Nederland opgericht: Natuurbegraafplaats Westerwolde in Assel (gemeente Hoog Soeren).
In 1991 werd in Engeland natuurbegraven geïntroduceerd door het Britse Natural Death Centre. Het idee hierachter was het gebruik van afbreekbare materialen (kleding, uitvaartkist of urn). Ook was er geen gedenksteen, maar was de natuur het levend monument.
Bijna vijftig jaar later vonden deze initiatieven in Nederland navolging. In 2004 werd natuurbegraafplaats Bergerbos in Limburg geopend. Inmiddels zijn er een twintigtal natuurbegraafplaatsen in Nederland. In de komende jaren zal er nog een aantal natuurbegraafplaatsen in gebruik worden genomen.

Natuurbegraafplaats Koningsakker

Afgelopen week ontving ik een nieuwe editie van de nieuwsbrief van natuurbegraafplaats Koningsakker (nabij Arnhem).
Natuurbegraafplaats Koningsakker wordt 31 augustus 2019 geopend en ligt bij Abdij Koningsoord.
De zuster Trappistinnen die in de abdij leven, behoren tot de Orde van de Cisterciënzers. Dit is een eeuwenoude kloosterorde die zich toelegt op stilte en gebed, arbeid en een sobere levensstijl. De zusters leven in nauwe verbinding met de natuur. Op de site is te lezen dat de verbondenheid van een natuurbegraafplaats met een contemplatief klooster een primeur is voor Europa.

Andere natuurbegraafplaatsen in ontwikkeling

Naast natuurbegraafplaats Koningsakker, zullen de komende tijd in Brabant en in Noord-Holland natuurbegraafplaatsen worden geopend.
In Brabant bij Den Bosch op het landgoed Mookerheide en in Noord-Holland bij Alkmaar in het natuurpark Geestmerloo.

Overzicht natuurbegraafplaatsen in Nederland

Drenthe:

Friesland: 

Gelderland: 

Groningen: 

Utrecht: 

Limburg: 

Brabant:

Noord-Holland:

Overijssel:

Zuid-Holland: 

Amsterdam, 5 augustus 2019

Klik hier om een e-mailbericht te ontvangen als een nieuw blog verschijnt.

Meer informatie:

Andere meningen over natuurbegraven:
Blog over uitvaartkosten in het nieuws en uitvaartwensengesprek

Een uitvaartwensengesprek geeft rust

Over een uitvaartwensengesprek en uitvaartkosten

De laatste tijd heb ik steeds vaker zogenoemde uitvaartwensengesprekken.
Dat kan zijn voor de uitvaart van de persoon zelf waarmee ik een afspraak heb of van een familielid. Ik juich deze gesprekken alleen maar toe.
Hoe lastig het ook kan zijn om tot zo’n gesprek te besluiten – eigenlijk geeft een uitvaartwensengesprek alleen maar rust.

Hoe je het ook wendt of keert, in de regel moeten er een aantal dingen worden geregeld na een overlijden.
Natuurlijk wordt een uitvaart ook zonder wensengesprek geregeld, maar na een overlijden komt er – naast het afscheid nemen van een dierbare – van alles af op nabestaanden.
Een uitvaartwensengesprek geeft rust aan iemand zelf omdat hij/zij dan weet dat er dingen op papier staan voor de nabestaanden.
Aan nabestaanden geeft een uitvaartwensengesprek rust omdat zij dan weten wat hun dierbare gewenst zou hebben wat dan kan helpen bij de te maken keuzes.

Daarnaast wordt bij een offerte ook duidelijk of een beschikbaar bedrag van een of meerdere uitvaartpolissen en/of de spaargelden de uitvaartkosten dekken. Daarna kan weer worden bekeken of de wensen misschien aangepast moeten worden, maar er wordt natuurlijk niets vastgelegd, bij wie dan ook. Bij een wensengesprek is daar de tijd en de rust voor en dat wordt ook als zeer prettig ervaren.

Uitvaartkosten in het nieuws – geen voorstander van online kostenberekeningen

De toename van uitvaartwensengesprekken komt misschien ook doordat – meestal de hoogte van de – uitvaartkosten steeds vaker in het nieuws zijn.
Het is goed dat erover wordt gesproken, want dat schept alleen maar duidelijkheid.
Er komen ook online steeds meer mogelijkheden om uitvaartkosten te berekenen, maar ik ben geen fan ben van online kostenberekeningen. Deze online ‘tools’ zijn te algemeen.

‘Een standaard, nette uitvaartkist’

Wil je ‘een standaard, nette kist’, is bijvoorbeeld een vaak voorkomende vraag.
Ik denk dat de meeste mensen hierop ‘ja’ zullen antwoorden, niet wetende wat dit dan voor soort kist is.
Ik ga er ook vanuit dat mensen bij een ‘houten uitvaartkist’ denken: ‘hout? Alle kisten zijn toch van hout? En dat zal dan wel een stuk duurder zijn. Nee hoor, doe mij maar gewoon een kist.’
In een gesprek vertel ik dan bijvoorbeeld dat met een dergelijke uitvaartkist, eigenlijk altijd een spaanplaten uitvaartkist met een fineerlaagje wordt bedoeld.

Ook een rouwbezoek in een uitvaartcentrum kost overal niet even veel. Een 24-uurskamer ook niet. Rouwvervoer ook niet. En zo kan ik nog wel even doorgaan.
Nee, van online kostenberekeningen ben ik geen voorstander.

Grote lijnen of gedetailleerd

Bij sommige mensen is het gesprek uitgebreid en komen ook details aan de orde, bij anderen gaat het meer om de grote lijnen. Wil je thuis opgebaard worden, wil je niet dat er rouwbezoek mogelijk is. Vind je een uitvaartkist goed of gaat de voorkeur uit naar een wade en een baar? Wil je begraven worden of gecremeerd?
Een gesprek gaat ook over het leven dat hij of zij leidt of heeft geleid, omdat dit mij ook misschien op ideeën brengt.
Hoe gedetailleerd een wensengesprek is – het is natuurlijk nooit in beton gegoten zeg ik altijd. In een uitvaartwensenboekje is het dan ook goed om op te schrijven of deze keuze heel belangrijk voor je is of niet.

Informeer nabestaanden (de opdrachtgever)

Wel belangrijk is, vind ik, dat diegene waarvan je wilt dat die de uitvaart gaat regelen (de opdrachtgever) hiervan op de hoogte is en ook weet waar belangrijke informatie te vinden is. Daarnaast heb ik in mijn uitvaartwensenboekje op de eerste twee pagina’s ruimte gemaakt om deze informatie op te schrijven. Dan gaat het om informatie over uzelf en bijvoorbeeld de gegevens van de huisarts, een uitvaartpolis of een notaris.

Kijk ook eens op de pagina wat kost een uitvaart (begrafenis of crematie), om al enig inzicht te krijgen in mogelijke kosten en mogelijkheden en op de pagina over uitvaartverzekeringen voor meer informatie over soorten uitvaartverzekeringen en de vrijheid in de keuze voor een uitvaartondernemer.

Wensengesprek?

Bel of mail voor een gratis kennismakingsgesprek waarin we globaal je/uw wensen en mogelijkheden kunnen bespreken.
Een uitgebreider wensengesprek is ook mogelijk en kost € 95,-. We ontmoeten elkaar dan twee of drie keer.
Dan maak ik één of meerdere offertes op naar aanleiding van jouw/uw wensen of die van je/uw dierbare.

Download het wensenboekje van Atente uitvaartbegeleiding en noteer de keuzes voor jezelf, maar ook ter informatie voor anderen.

Een onafhankelijk gesprek over (uw) uitvaartwensen – zonder verplichtingen om Atente uitvaartbegeleiding bij een overlijden te bellen. Er is namelijk altijd vrije keuze voor een uitvaartondernemer. 

Amsterdam, 22 juli 2019

Klik hier om een e-mailbericht te ontvangen als een nieuw blog verschijnt.

Algemene informatie – online – over uitvaartkosten:

Consumentenbond
Nibud

Blog Atente over afscheid nemen van overledene op locatie

Een afscheid op locatie

Locatie voor een afscheid – anders dan een aula

Eerder heb ik al een blog geschreven over een afscheid in een kerk, in plaats van een afscheid in een aula.
Je hoeft niet religieus te zijn om een afscheid in een kerk te laten plaatsvinden.
Voor diegenen die een (meer algemene) locatie voor een afscheid zoeken, zijn er ook andere afscheidslocaties.

Waar kwam de overledene vaak of voelen de nabestaanden zich prettig?

Er is natuurlijk op zich niets mis met een afscheid in een aula van begraafplaats of crematorium, maar wil je als nabestaande een persoonlijk invulling van een afscheid, dan is een afscheid op een andere locatie mogelijk.
In mijn uitvaartwensenboekje staan achterin een aantal linken naar locaties en ook op mijn site zijn er enkele te vinden. Er zijn natuurlijk meer locaties. Er is altijd een mogelijkheid om te informeren op een plek waar de overledene vaak kwam – of waar de nabestaanden zich prettig voelen. Dit kan in een theater zijn, een café, een sportkantine of bijvoorbeeld een repetitieruimte waar de overledene altijd zong.

Neem contact op met de locatie

Het is aan te raden om bijtijds contact op te nemen met de beheerder om te vragen of het mogelijk is een afscheidsdienst daar plaats te laten vinden.
Wees erop voorbereid en heb er begrip voor dat de eigenaar van een locatie een condoleance prima vindt, maar niet wil (zelf of voor de medewerkers) dat de overledene wordt opgebaard.
Houd daarom ook altijd een alternatief in gedachten, indien de locatie niet beschikbaar is.

Informeel

Bij een afscheid op een andere locatie dan een aula, ontstaat ook vaak een andere sfeer.
Nabestaande zijn ook sneller geneigd om een andere invulling aan een afscheid te geven. De sfeer is vaak informeler.
Daarnaast wordt meestal een prijs berekend voor een dagdeel (4 uur).
De gekozen ruimte kan ook geschikt zijn voor meer of juist minder genodigden, of is gelegen in een bepaalde omgeving.
Daarom: denk eens aan een andere locatie dan een aula.

Amsterdam, 12 juni 2019

Klik hier om een e-mailbericht te ontvangen als een nieuw blog verschijnt.

Voorbeelden van andere locaties dan een aula voor een afscheid of condoleance:

In en rond Amsterdam:
Bos:
  • 6 – 60/150 personen- Het Boshuis (naast het openluchttheater in het Amsterdamse Bos)
  • 40 – 200 personen – De Schaapskooi, Dr. Albert Schweitzerweg 1, 3744 MG Baarn
Strand/Duinen/Dicht bij zee:
Blog over een Afscheid in een kerk

Afscheid in een kerk

Een kerk als afscheidslocatie

De meeste mensen kiezen voor een uitvaart (afscheidsdienst en condoleance) op een bepaalde begraafplaats.
Dan kan natuurlijk mooi zijn, maar er is ook andere mogelijkheid: een afscheid op locatie.
Was uw dierbare bijvoorbeeld sportief of lid van een vereniging dan kun je bijvoorbeeld ook informeren of er in een kantine of zaal van de vereniging een bijeenkomst gehouden kan worden.
Wees erop voorbereid en heb er begrip voor dat de eigenaar van een locatie een condoleance prima vindt, maar niet wil (zelf of voor de medewerkers) dat de overledene wordt opgebaard.
In dit blog bespreek ik een andere locatie, namelijk een afscheid in een kerk. Geïnteresseerd in een andere afscheidslocatie dan een kerk? Lees dan mijn blog over ‘Een afscheid op locatie’.

Persoonlijk afscheid

Voor een afscheid in een kerk hoef je helemaal niet religieus te zijn om daar een uitvaartdienst te laten plaatsvinden.
Een kerk is vaak een mooie, rustige ruimte waar je afscheid kunt nemen precies op zo’n manier zoals je dat zelf wilt.
Het grote voordeel is dat er over het algemeen minder tijdsdruk is omdat de kerk meestal voor een dagdeel wordt gehuurd. Een dagdeel is dan drie of vier uur.

Informele sfeer

Kerken zijn er alle soorten en maten.
De kosten voor een dagdeel voor een kerk – waar kleine gezelschappen, maar vaak tot 250 of 400 genodigden kunnen zitten – zijn over het algemeen tussen de € 350,- en € 600,-.
Dat is, zeker voor het aantal uren, een stuk goedkoper dan een aula.
Bovendien zijn lang niet alle aula’s van begraafplaatsen geschikt voor 250 (zittende) mensen.

Wat mij betreft gaat het niet alleen om de kosten – want er is ook een mogelijke keerzijde – maar vooral om een meer informele sfeer.

Aandachtspunten

Omdat het afscheid op een locatie plaatsvindt en de begrafenis of crematie misschien op een andere dag plaatsvindt, wordt er meestal een extra rit gemaakt met de rouwauto. Dit kan ook betekenen dat de overledene een dag extra in een uitvaartcentrum verblijft. Het kan ertoe leiden dat deze kostenposten uiteindelijk dus wat hoger worden.
Op een locatie moet wel vaak materiaal apart worden gehuurd – maar de basisvoorzieningen zijn over het algemeen gewoon inbegrepen.
Een ander pluspunt is dat het over het algemeen mogelijk is om de catering naar eigen inzicht te verzorgen.

Begrafenis of crematie mogelijk op een andere dag

De daadwerkelijke begrafenis kan op een andere dag en in een kleiner gezelschap plaatsvinden.
Indien een crematie zonder bijzijn van nabestaanden plaatsvindt – dit wordt ook wel een technische crematie genoemd – dan geldt een goedkoper tarief. Een dergelijke crematie is wel aan bepaalde tijdstippen gebonden. Natuurlijk gaat dit altijd op afspraak waardoor nabestaanden weten wanneer de crematie plaatsvindt.

Voor een persoonlijke invulling van een afscheid is een kerk zeker een optie om te overwegen.

Amsterdam, 25 januari 2019

Klik hier om een e-mailbericht te ontvangen als een nieuw blog verschijnt.

Voorbeelden van kerken:

PKN kerken waaronder bijvoorbeeld de Oranjekerk,  Tweede van der Helststraat 1-31073 AE Amsterdam
– de Oosterkerk, Kleine Wittenburgerstraat 1, 1018 LS Amsterdam
– de Muiderkerk, Linnaeusstraat 37, 1093 EG Amsterdam
– Er zijn ook kerken die door Stadsherstel worden beheerd

Blog over voorbeelden uitvaartkosten 2019

Effect BTW-verhoging op uitvaartkosten

Prijzen 2019 online - uitvaartkosten bijgewerkt (na BTW-verhoging)

Elk jaar is het weer de vraag wanneer begraafplaatsen en crematoria de nieuwe overzichten van hun uitvaartkosten online zetten. Meestal gebeurt dit namelijk pas in februari of maart.
Ik denk dat men dit jaar extra alert is geweest om de uitvaartkosten en prijzen te updaten voor 2019 vanwege de BTW-verhoging.
Nu zijn de meeste componenten van een uitvaart belast met 0% of 21% waardoor de BTW-verhoging op de meeste uitvaartkosten dus geen invloed op heeft.
Bij consumpties zit op een aantal producten wel 6% BTW. Bij vergelijking tussen vorig en dit jaar kan ik echt alleen maar constateren dat de BTW-verhoging door elke begraafplaats op een nette manier is doorgevoerd.

Kopje koffie

Een kopje koffie is denk ik wel de meest gedronken consumptie bij een uitvaart. Wat kost een kopje koffie na de BTW-verhoging?
Het goedkoopste kopje koffie is te krijgen op St. Barbara te krijgen. Zorgvlied volgt daarna en dan respectievelijk De Nieuwe Ooster, en De Nieuwe NoorderWestgaarde (PC Uitvaart) en Begraafplaats Buitenveldert.  De onderlinge verschillen zijn gelijk gebleven.
Waarbij ik graag wil aantekenen dat Zorgvlied voorlopig nog de prijzen van 2018 aanhoudt en de koffie op Begraafplaats Buitenveldert verder gaat dan alleen maar een standaard kopje koffie.

Voorbeelden van facturen voor een uitvaart

Het is altijd even wat werk, maar ik ben ooit begonnen voorbeelden van facturen voor uitvaarten en een algemene indicatie van uitvaartkosten te maken (beide inmiddels aangepast aan de kosten in 2020).
Niet alleen om voorbeelden te kunnen geven, maar ook omdat ik zelf nieuwsgierig was hoe het nu zit met onderlinge financiële verschillen. Elk jaar werk ik deze overzichten bij.
Opvallend is dat in 2019 de kosten van algemene graven van DNO en DNN enkele tientjes in prijs zijn verlaagd. De gemeentegrond is zeker goedkoper geworden! Andere prijzen, puur voor het begraven en cremeren zijn nagenoeg gelijk gebleven.
De kosten voor het gebruik van de aula en/of ontvangstkamer zijn soms verhoogd en soms gelijk gebleven.

Afscheidsdienst op locatie

Het is natuurlijk altijd mogelijk om een afscheidsdienst op een andere locatie te laten plaatsvinden.
Indien een crematie plaatsvindt waarbij de nabestaanden niet aanwezig zijn dan geldt een goedkoper tarief. Dit wordt ook wel een technische crematie genoemd. Een dergelijke crematie is wel aan bepaalde tijdstippen gebonden. Natuurlijk gaat dit altijd op afspraak waardoor nabestaanden weten wanneer de crematie plaatsvindt.

Gelijksoortige voorbeelden

Bij het maken van de overzichten probeer ik de verschillende componenten van een uitvaart op de verschillende begraafplaatsen of  gedenkparken (crematoria) zo veel mogelijk op elkaar af te stemmen om zo tot een goed vergelijk te kunnen komen.
Voor begraven betekent dit bijvoorbeeld - naast de kosten voor een graf - de kosten van het grafrecht en de onderhoudskosten; voor een crematie de kosten voor het cremeren.
Daarnaast heb ik bijvoorbeeld een gelijke tijdsduur voor een afscheidsdienst en condoleance en het aantal kaarten aangehouden per voorbeeld. Ook de aanname- of basiskosten van Atente uitvaartbegeleiding is aangepast aan een voorbeeld.

Kostenverschillen tussen crematies en begrafenissen

Over het algemeen komt uit mijn overzicht dat de kosten voor een crematie bij de verschillende crematoria niet eens zo heel veel verschillen. Wel komt er uit naar voren dat een begrafenis op Begraafplaats Buitenveldert en Zorgvlied meestal duurder zijn dan op De Nieuwe Ooster, De Nieuwe Noorder of Westgaarde.
Op mijn site staan de documenten met voorbeelden van crematies en begrafenissen op verschillende gedenkparken en begraafplaatsen.
Onderaan elk voorbeeld is aangegeven waarmee is rekening gehouden, maar het blijven voorbeelden: elke uitvaart ziet er natuurlijk weer anders uit.

Informeren en open werkwijze

Na de eerste bespreking van een uitvaart ontvangt u een begroting die is gebaseerd op uw wensen en zo veel mogelijk is afgestemd op uw budget. Consumpties zijn uiteraard wel altijd op nacalculatie.
Na een paar weken ontvangt u na de uitvaart de eindfactuur en alle rekeningen ter controle en informatie. Tenzij er iets veranderd op uw verzoek, dan komt deze overeen met de begroting.

Amsterdam, 10 januari 2019 

Klik hier om een e-mailbericht te ontvangen als een nieuw blog verschijnt.

Meer informatie over begraven en cremeren.
Informatie om te downloaden (kostenindicatie en -voorbeelden aangepast aan 2020)

- uitvaartwensenboekje,
- kostenindicatie uitvaart,
- kostenvoorbeelden begrafenis en
- kostenvoorbeelden crematie.